การพัฒนาระบบฐานข้อมูลสารเคมีในรูปแบบโปรแกรมประยุกต์บนเว็บเพื่อสนับสนุนการบริหารจัดการความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการ: กรณีศึกษา คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
DOI:
https://doi.org/10.48048/tr2r.2026.30Keywords:
ระบบฐานข้อมูลสารเคมี, โปรแกรมประยุกต์บนเว็บ, การจัดการข้อมูลสารเคมี, ESPReL, ความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการAbstract
การบริหารจัดการข้อมูลสารเคมีที่มีประสิทธิภาพเป็นปัจจัยสำคัญต่อการดำเนินงานด้านความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการ อย่างไรก็ตาม การจัดเก็บข้อมูลในรูปแบบเอกสารยังมีข้อจำกัดด้านความเป็นปัจจุบัน และความรวดเร็วในการเข้าถึงข้อมูล โดยเฉพาะในสถานการณ์ที่ต้องใช้ข้อมูลเพื่อการประเมินความเสี่ยง หรือการตอบโต้เหตุฉุกเฉิน การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาระบบฐานข้อมูลสารเคมีด้วยโปรแกรมประยุกต์บนเว็บสำหรับบริหารจัดการข้อมูลสารเคมีของห้องปฏิบัติการวิจัย คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ให้สอดคล้องกับเกณฑ์มาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการ (ESPReL) ด้านการจัดการข้อมูลสารเคมี และเพื่อประเมินประสิทธิภาพการลดระยะเวลาปฏิบัติงานระหว่างการจัดการข้อมูลด้วยระบบเดิม และระบบที่พัฒนาขึ้น การวิจัยนี้ประยุกต์ใช้รูปแบบการพัฒนาระบบ (SDLC) ร่วมกับเกณฑ์มาตรฐาน ESPReL องค์ประกอบที่ 2 ข้อ 2.1 เรื่องระบบบันทึกข้อมูล และสารบบสารเคมี โดยสำรวจข้อมูลสารเคมีจากห้องปฏิบัติการวิจัย จำนวน 4 ห้อง พัฒนาระบบด้วยภาษาพีเอชพี และฐานข้อมูลมายเอสคิวแอล ประเมินประสิทธิภาพของระบบโดยเปรียบเทียบระยะเวลาปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่ความปลอดภัย (LSO) ระหว่างระบบเดิม และระบบที่พัฒนาขึ้นในสามกระบวนการทำงาน ได้แก่ 1. การค้นหาข้อมูล และเอกสารข้อมูลความปลอดภัยสารเคมี 2. การตรวจสอบสถานะ และวันหมดอายุของสารเคมี และ 3. การจัดทำรายงานสถานะสารเคมี ผลการวิจัยพบว่าระบบที่พัฒนาขึ้นมีความสอดคล้องกับเกณฑ์มาตรฐาน ESPReL ทั้ง 8 หัวข้อ และสามารถลดระยะเวลาการปฏิบัติงานลงได้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 โดยมีร้อยละของเวลาที่ลดลงในแต่ละกระบวนการทดสอบ เท่ากับ 69.00, 85.38 และ 89.93 ตามลำดับ ซึ่งช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการจัดการข้อมูลสารเคมี และความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการ อีกทั้งสามารถประยุกต์ใช้ในหน่วยงานอื่นที่มีการบริหารจัดการสารเคมีในลักษณะเดียวกันได้
Downloads
References
โครงการยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการวิจัยในประเทศไทย. (2555). แนวปฏิบัติเพื่อความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการ. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
จำรูญ จันทร์กุญชร, กนกวรรณ กันยะมี, จุฬาลักษณ์ มหาวัน, สิทธิชัย ฐานะ และ อภิญญา ปาละวงศ์. (2568). การพัฒนาระบบบริหารจัดการคลังสารเคมีในห้องปฏิบัติการวิทยาศาสตร์. วารสาร มรภ.กพ. วิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ และเทคโนโลยี, 4(1), 38-50.
จรรยา ชื่นอารมณ์. (2565). การพัฒนาสารบบสารเคมีในห้องปฏิบัติการทันตวัสดุ คณะทันตแพทยศาสตร์มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์. วารสาร Mahidol R2R e-Journal, 9(1), 29-42.
วริญดา ประทุมวัลย์. (2566). การพัฒนาระบบการจัดการสารเคมีของห้องปฏิบัติการเทคโนโลยีวัสดุภัณฑ์ คณะอุตสาหกรรมเกษตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์. วารสารวิชาการ ปขมท, 12(1), 185-195.
ศูนย์ความปลอดภัย อาชีวอนามัยและสิ่งแวดล้อม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. (2563). คู่มือการใช้โปรแกรมการจัดการข้อมูลสารเคมี และของเสียสารเคมี (ChemTrack & WasteTrack 2016). สืบค้นจาก https://www.shecu.chula.ac.th/data/boards/412/ctwtmanual2020.pdf
สุภัค ภู่ภูมิรัตน์. (2561). การพัฒนาโปรแกรมประยุกต์สำเร็จรูป สำหรับการดำเนินการด้านความปลอดภัยเกี่ยวกับการเก็บรักษาสารเคมี และวัตถุอันตราย. วารสารความปลอดภัย และสุขภาพ, 10(35), 45-61.
สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ. (2558). ESPReL Checklist สำหรับใช้ในมหาวิทยาลัยวิจัยแห่งชาติ. โครงการส่งเสริมการยกระดับความปลอดภัยห้องปฏิบัติการในการสนับสนุนการดำเนินการวิจัย. สืบค้นจาก https://www.tm.mahidol.ac.th/research/ORIC/Chemical%20Safety/Checklist.pdf
สมเกียรติ อับดุลเลาะ และ อรรถกร เก่งพล. (2559). การพัฒนาโปรแกรมการจัดการฐานข้อมูลเพื่อลดเวลาการสืบค้นข้อมูลของเครื่องจักร กรณีศึกษา: บริษัทผลิตเครื่องจักรอัดขึ้นรูปโลหะแผ่น. วารสารวิชาการพระจอมเกล้าพระนครเหนือ, 26(1), 75-84.
D’Souza, M. J., Roeske, K. P., & Neff, L. S. (2017). Free inventory platform manages chemical risks, addresses chemical accountability, and measures cost-effectiveness. International Journal of Advances in Science, Engineering and Technology, 5(3), 25-29.
Gardella, M., Carrieri, P., Salvadeo, P., Pavone, S., Giombi, G., Ramigni, M., & Rivetti, C. (2024). Development of a low-cost web-based information system for managing a university department chemical warehouse. Laboratories, 1(1), 59-71.
Payne, M. K., Nelson, A. W., Humphrey, W. R., & Straut, C. M. (2020). The chemical management system (CMS): A useful tool for inventory management. Journal of Chemical Education, 97(7), 1795-1798.
Qin, T., Grabski, M., Fitzpatrick, D., Salsbury, J., Allford, T., Pole, J., Novak, A., Shiers, J., & Smith, C. S. (2022). An efficient and reliable chemical inventory system at a growing drug discovery company. SLAS Technology, 27(3), 204-208.
Santos, J. E. R., Alfonso, F. N. N., Mendizabal, F. C., Jr., & Dayrit, F. M. (2011). Developing a chemical and hazardous waste inventory system. Journal of Chemical Health and Safety, 18(6), 15-18.
