การประยุกต์ใช้เทคนิค ICP-OES ร่วมกับแนวคิด ECRS สำหรับพัฒนาระบบการจัดการของเสียโลหะหนัก ห้องวิเคราะห์ธาตุ 2 ศูนย์เครื่องมือวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์
DOI:
https://doi.org/10.48048/tr2r.2026.27Keywords:
ของเสียอันตราย, ESPReL, ตรวจคัดกรองด้วย ICP-OES, การนำกลับมาใช้ซ้ำ, การลดของเสีย, การพัฒนาที่ยั่งยืนAbstract
ห้องวิเคราะห์ธาตุ 2 เป็นแหล่งกำเนิดของเสียอันตรายกลุ่มโลหะหนักที่มีความเสี่ยงสูง และมีต้นทุนการกำจัดที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง การศึกษานี้จึงมุ่งประยุกต์ใช้เทคนิค Inductively Coupled Plasma-Optical Emission Spectrometry (ICP-OES) ร่วมกับแนวคิด ECRS (Eliminate, Combine, Rearrange, Simplify) เพื่อพัฒนาระบบการจัดการของเสียให้มีประสิทธิภาพและสอดคล้องกับมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการวิจัยของประเทศไทย (Enhancement of Safety Practice in Research Laboratory in Thailand, ESPReL) การศึกษาดำเนินการ ณ ศูนย์เครื่องมือวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ ระหว่างเดือนมกราคม 2565 ถึงตุลาคม 2567 โดยใช้ ICP-OES เป็นเครื่องมือตรวจคัดกรองและสนับสนุนการตัดสินใจสำหรับการจัดการของเสียก่อนส่งกำจัด เพื่อจำแนกและประเมินศักยภาพการนำกลับมาใช้ซ้ำ ผลการศึกษาพบว่า จากปริมาณของเสียที่เกิดขึ้นทั้งหมด 1,023 ลิตร กระบวนการคัดกรองด้วย ICP-OES สามารถจำแนกของเสียที่นำกลับมาใช้ซ้ำ (Reuse) ได้ถึง 635 ลิตร (ร้อยละ 62.07) แยกของเสียที่มีความเข้มข้นสูงเกินมาตรฐานเพื่อส่งกำจัดอย่างถูกต้องจำนวน 372 ลิตร (ร้อยละ 36.36) และของเสียที่บำบัดเบื้องต้นก่อนลงระบบบำบัด 16 ลิตร กระบวนการนี้ส่งผลให้ลดปริมาณของเสียที่ต้องส่งกำจัดได้ 651 ลิตร (ร้อยละ 63.64) ก่อให้เกิดผลประโยชน์ทางเศรษฐศาสตร์รวม 98,229 บาท จากการลดค่ากำจัดของเสีย 27,863 บาท และลดค่าใช้จ่ายด้านสารเคมี 70,367 บาท ในด้านคุณภาพพบว่า คะแนนประเมินความปลอดภัยตามมาตรฐาน ESPReL เพิ่มขึ้นร้อยละ15.2 (จากร้อยละ 77.6 เป็น 92.8) และผ่านการประเมิน Peer Evaluation ที่ระดับร้อยละ 100 แสดงให้เห็นว่ารูปแบบการจัดการนี้สามารถยกระดับความปลอดภัย สร้างความคุ้มค่าเชิงเศรษฐศาสตร์ และส่งเสริมความยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อมได้อย่างเป็นรูปธรรม
Downloads
References
การประปาส่วนส่วนภูมิภาค. (2565). คำสั่งการประปาส่วน ภูมิภาค ที่ 197.02/2565 เรื่อง ปรับปรุงมาตรฐาน คุณภาพน้ำประปาของการประปาส่วนภูมิภาค. สืบค้นจาก https://www.mwa.co.th/wp- content/uploads/2022/12/มาตรฐานน้ำประปา ของการประปาส่วนภูมิภาค.pdf
กาญจุรีย์ ว่องไวรัตนกุล. (2564). คู่มือการปฏิบัติงาน การ จัดแยกประเภทและจัดเก็บของเสียภายในห้องปฏิบัติการ ศูนย์เครื่องมือวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์.
กาญจุรีย์ ว่องไวรัตนกุล. (2565). การพัฒนาห้องปฏิบัติการเคมี 1 ตามมาตรฐานการยกระดับมาตรฐานความปลอดภัย ห้องปฏิบัติการวิจัยในประเทศไทย (ESPReL). วารสารวิชาการ ปขมท., 11(2), 110-123.
ชุมพล คงนคร. (2567). การพัฒนาความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการตามมาตรฐาน ESPReL: กรณีศึกษาห้องปฏิบัติการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ศูนย์เครื่องมือวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ (น. 787-797). ใน การประชุมวิชาการระดับชาติ “กรุงเก่าวิจัย” ครั้งที่ 7. สถาบันวิจัยและพัฒนา: มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา.
ประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม เรื่อง กำหนดมาตรฐานควบคุมการระบายน้ำทิ้งจากโรงงาน พ.ศ. 2560. (7 มิถุนายน 2560). ราชกิจจานุเบกษา, เล่ม 134 ตอนพิเศษ 153 ง, หน้า 11-15.
ประกาศคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ ฉบับที่ 8 (พ.ศ. 2537) เรื่อง กำหนดมาตรฐานคุณภาพน้ำในแหล่งน้ำผิวดิน (24 กุมภาพันธ์ 2537). ราชกิจจานุเบกษา, เล่ม 111 ตอนพิเศษ 16 ง, หน้า 234-240.
ธีรยุทธ วิไลวัลย์, สุชาดา ชินะจิตร, และ จุฑามาศ ทรัพย์ประดิษฐ์. (2560). ของเสียจากห้องปฏิบัติการที่นักเคมี (มัก) มองข้าม. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ตุลาพล นิติเดชา. (2564). การประยุกต์ใช้แนวคิดลีนเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพงานสนับสนุนวิชาการในสถาบัน การศึกษา กรณีศึกษาคณะโลจิสติกส์ (วิทยานิพนธ์ ปริญญามหาบัณฑิต). ชลบุรี: มหาวิทยาลัยบูรพา.
บริษัท รีไซเคิลเอ็นจิเนียริ่ง จำกัด. (2567). รายงานการกำจัดสารเคมีและวัสดุที่ไม่ใช้แล้วจากห้องปฏิบัติการ ศูนย์เครื่องมือวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์.(เลขที่ MK1-24/523).
วาสนา สงวนศิลป์ และ ตวงพร เผือกหอม. (2568). การทดสอบประสิทธิภาพสารเคมีทางเลือกสำหรับการย้อมแถบดีเอ็นเอทดแทน เอธิเดียมโบรไมด์ เพื่อยกระดับความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการชีววิทยา. วารสารวิชาการ ปขมท., 14(3), e2468.
สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ. (2555). แนวปฏิบัติ เพื่อความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการ (Safety Guideline for Laboratory). โครงการยกระดับ มาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการวิจัยใน ประเทศไทย (ESPReL), ศูนย์ความเป็นเลิศด้านการ จัดการสิ่งแวดล้อมและของเสียอันตราย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ. (2558). คู่มือการประเมินความปลอดภัยห้องปฏิบัติการ (ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม ครั้งที่ 2) สิงหาคม 2558 โครงการยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการวิจัยในประเทศไทย (Enhancement of Safety Practice of Research Laboratory in Thailand “ESPReL” สถาบันวิจัยสภาวะแวดล้อม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ศูนย์บริหารความปลอดภัยอาชีวอนามัยและสภาพแวดล้อมในการทำงาน มหาวิทยาลัยมหิดล. (2564). คู่มือขอรับการตรวจประเมินและรับรองห้องปฏิบัติการในรูปแบบ Peer Evaluation. มหาวิทยาลัยมหิดล.
Anastas, P., & Eghbali, N. (2010). Green chemistry: Principles and practice. Chemical Society Reviews, 39(1), 301-312.
Association of Public Health Administrators [APHA], American Water Works Association [AWWA], & Water Environment Federation [WEF]. (2017). Standard methods for the examination of water and wastewater (23rd ed). APHA Press.
Baharudin, F., Najman, M. A., Mohamad, I. N., Zaki, Z. Z. M., Muhd Sidek, N., & Ghazali, S. (2025). Removal of chromium (Cr) and copper (Cu) from domestic wastewater using chitosan flakes from seafood waste. EnvironmentAsia, 18(2), 16-26.
Dhenkula, S. P., Shende, A. D., Deshpande, L., & Pophali, G. R. (2025). Removal of heavy metals from laboratory waste liquid (LWL) generated from water and wastewater analytical laboratories. Process Safety and Environmental Protection, 200, 107336.
Douvris, C., Vaughan, T., Bussan, D., Bartzas, G., & Thomas, R. (2023). How ICP-OES changed the face of trace element analysis: Review of the global application landscape. Science of the Total Environment, 905, 167242.
Jasim, A. Q., & Ajjam, S. K. (2024). Removal of heavy metal ions from wastewater using ion exchange resin in a batch process with kinetic isotherm. South African Journal of Chemical Engineering, 49, 43-54.
Jawjit, S., Kaewchutima, N., & Bumyut, A. (2025). Waste management and greenhouse gas emission reduction in Nakhon Si Thammarat municipality through a circular economy municipal solid waste management model. Cleaner Environmental Stems, 18, 100313
Kasalkar, H., Kislay, N., Jadhav, A., Wagh, N., & Malbhage, G. (2025). Biosorption potential of modified guava (Psidium guajava) Leaf adsorbent for sustainable adsorption of heavy metals. EnvironmentAsia, 18(2), 1-15.
Khalef, R. N., Hassan, A. I., & Saleh, H. M. (2022). Heavy metal’s environmental impact. In Saleh, H. M., & Hassan, A. I. (Eds). Environmental impact and remediation of heavy metals. London: IntechOpen.
Khan, S. R., Sharma, B., Chawla, P. A., & Bhatia, R. (2022). Inductively coupled plasma optical emission spectrometry (ICP-OES): A powerful analytical technique for elemental analysis. Food Analytical Methods, 15, 666-688.
Odumbe, E. O., Murunga, S. I., & Ndiiri, J. G. (2023). Heavy metal pollution and health risk assessment of wastewater-irrigated soil and vegetables in Nairobi, Kenya. Environmental Monitoring and Assessment, 195(1), 102.
Phaenark, C., Jantrasakul, T., Paejaroen, P., Chunchob, S., & Sawangproh, W. (2023). Sugarcane bagasse and corn stalk biomass as a potential sorbent for the removal of Pb(II) and Cd(II) from aqueous solutions. Trends in Sciences, 20(2), 6221.
Rajoria, S., Vashishtha, M., & Sangal, V. K. (2023). Heavy metal ions in wastewater: A review on detection and toxicity. Chemical Engineering and Process Techniques, 8(3), 1-6.
Skoog, D. A., West, D. M., Holler, F. J., & Crouch, S. R. (2014). Fundamentals of analytical chemistry (9th ed.). Belmont, CA: Brooks/Cole Cengage Learning.
Suhardi, B., Anisa, N., & Laksono, P. W. (2019). Minimizing waste using lean manufacturing and ECRS principle in Indonesian furniture industry. Production & Manufacturing Research Journal, 6(1), 1567019.
United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 agenda for sustainable development. New York, NY: United Nations. Retrieved from https://sustainabledevelopment.un.org/post2015/transformingourworld
United Nations Environment Programme. (2013). Guidelines for national waste management strategies: Moving from challenges to
Opportunities Retrieved from https://cwm.unitar.org/national-profiles/publications/cw/wm/UNEP_UNITAR_NWMS_English.pdf
Xu, W., Jin, Y., & Zeng, G. (2024). Introduction of heavy metals contamination in the water and soil: A review on source, toxicity and remediation methods. Green Chemistry Letters and Reviews, 17(1), 2404235.
Yusof, R. M., Othman, N. Z., Hanapi, N. S. M., Kamaruzaman, S., Mahmood, W. A. W., & Anis, A. L. (2025). Recent advances in ionic liquid modified graphene oxide as a QuEChERS compatible sorbent for pharmaceutical analysis of water samples. Trends in Sciences, 22(10), 10675.
