ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการตัดสินใจยื่นจดสิทธิบัตรของอาจารย์นักวิจัยภายใต้บริบทมหาวิทยาลัยที่มีพันธกิจด้านการวิจัย: กรณีศึกษามหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์
DOI:
https://doi.org/10.48048/tr2r.2026.33Keywords:
การตัดสินใจยื่นจดสิทธิบัตร, วัฒนธรรมองค์กร, เครือข่ายทางสังคม, การบริหารจัดการทรัพย์สินทางปัญญา, อาจารย์นักวิจัย, ประเทศไทยAbstract
แม้ว่ามหาวิทยาลัยจะมีบทบาทสำคัญในการสร้างและใช้ประโยชน์จากองค์ความรู้ผ่านการจดสิทธิบัตร แต่การยื่นจดสิทธิบัตรของนักวิจัยในมหาวิทยาลัยในประเทศไทยยังคงอยู่ในระดับต่ำ งานวิจัยนี้จึงมุ่งวิเคราะห์ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการตัดสินใจยื่นจดสิทธิบัตร (สิทธิบัตรการประดิษฐ์และอนุสิทธิบัตร) โดยใช้มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์เป็นกรณีศึกษา การวิจัยใช้การสำรวจเชิงปริมาณในกลุ่มอาจารย์นักวิจัย ได้แบบสอบถามจำนวน 167 ชุด เพื่อศึกษาปัจจัยเชิงบุคคลและปัจจัยเชิงสถาบันที่มีอิทธิพลต่อการตัดสินใจยื่นจดสิทธิบัตร วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและการวิเคราะห์การถดถอยพหุคูณ ผลการศึกษาพบว่า กลุ่มตัวอย่างผลิตงานวิจัยอย่างต่อเนื่องแต่มีประสบการณ์ด้านสิทธิบัตรค่อนข้างจำกัด โดยร้อยละ 76.05 ไม่เคยยื่นจดสิทธิบัตร ผลการวิเคราะห์การถดถอยพหุคูณพบว่า วัฒนธรรมองค์กรมีอิทธิพลเชิงบวกอย่างมีนัยสำคัญต่อการตัดสินใจยื่นจดสิทธิบัตร (β = 0.288, p = 0.009) ขณะที่เครือข่ายทางสังคมมีอิทธิพลเชิงลบอย่างมีนัยสำคัญ (β = −0.209, p = 0.034) โดยโมเดลการวิเคราะห์มีค่า R² เท่ากับ 0.061 (Adjusted R² = 0.026) แสดงว่า ปัจจัยที่ศึกษาในงานวิจัยนี้สามารถอธิบายความแปรปรวนของการตัดสินใจยื่นจดสิทธิบัตรได้ในระดับหนึ่งผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่า การตัดสินใจยื่นจดสิทธิบัตรของอาจารย์นักวิจัยได้รับอิทธิพลจากปัจจัยเชิงบริบทเป็นสำคัญ มากกว่าปัจจัยเชิงบุคคลหรือกลไกเชิงสถาบันเพียงอย่างเดียว โดยเฉพาะวัฒนธรรมองค์กรที่มีบทบาทในการทำให้การยื่นจดสิทธิบัตรเป็นส่วนหนึ่งของการปฏิบัติงานทางวิชาการ งานวิจัยนี้จึงเสนอว่า มหาวิทยาลัยควรพัฒนากลไกสนับสนุนด้านทรัพย์สินทางปัญญาที่มีความเป็นระบบ ชัดเจน และลดความไม่แน่นอนในการรับรู้ของนักวิจัย เพื่อส่งเสริมการยื่นจดสิทธิบัตรอย่างมีประสิทธิภาพ
Downloads
References
นิจนันท์ หึกขุนทด. (2561). มูลเหตุจูงใจในการยื่นจดทะเบียนสิทธิบัตรของนักวิจัยภายในมหาวิทยาลัยขอนแก่น (วิทยานิพนธ์ ปริญญาบริหารธุรกิจมหาบัณฑิต). ขอนแก่น: มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
วรัญพงศ์ บุญศิริธรรมชัย และ ชาญชัย ผลถานุกิติถาวร. (2562). ปัจจัยที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการสร้างนวัตกรรมของผู้มาขอรับสิทธิบัตรและอนุสิทธิบัตร. วารสารการจัดการสมัยใหม่, 17(2), 49-63.
Adler, P. S., & Kwon, S. W. (2002). Social capital: Prospects for a new concept. Academy of Management Review, 27(1), 17-40.
Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179-211.
Baruch, Y., & Holtom, B. C. (2008). Survey response rate levels and trends in organizational research. Human Relations, 61(8), 1139-1160.
Becker, G. S. (1993). Human capital: A theoretical and empirical analysis with special reference to education (3rd ed.). Chicago: University of Chicago Press.
Bergkvist, L., & Rossiter, J. R. (2007). The predictive validity of multiple-item versus single-item measures of the same constructs. Journal of Marketing Research, 44(2), 175-184.
Compagnucci, L., & Spigarelli, F. (2024). Academic entrepreneurship and the role of culture: A systematic literature review. The Journal of Technology Transfer, 49(1), 1-29.
Costeira, B. D. S. (2024). South Korean universities’ patenting activity analysis: evolution and technological specialization trends (Master’s thesis). Portugal: University of Lisbon.
Diamantopoulos, A., Sarstedt, M., Fuchs, C., Wilczynski, P., & Kaiser, S. (2012). Guidelines for choosing between multi-item and single-item scales for construct measurement: A predictive validity perspective. Journal of the Academy of Marketing Science, 40, 434-449.
Granovetter, M. S. (1973). The strength of weak ties. American Journal of Sociology, 78(6), 1360-1380.
Green, S. B. (1991). How many subjects does it take to do a regression analysis. Multivariate Behavioral Research, 26(3), 499-510.
Gu, J. (2023). Commercialization of academic patents in Chinese universities: Antecedents and spatial spillovers. Heliyon, 9(3), e14601.
Guerrero, M., & Urbano, D. (2022). Institutional conditions and entrepreneurial universities: An international perspective. The Journal of Technology Transfer, 47(4), 1051-1076.
Guerrero-Cano, M., Kirby, D., & Urbano, D. (2006). A literature review on entrepreneurial universities: An institutional approach. Barcelona, Spain: Autonomous University of Barcelona.
Jia, H., & Zhou, J. (2024). Patent output and patent transfer network in China universities: Moderating roles of absorptive capacity and desorptive capacity. Heliyon, 10(18), e37762.
Perkmann, M., Salandra, R., Tartari, V., McKelvey, M., & Hughes, A. (2021). Academic engagement: A review of the literature 2011-2019. Research Policy, 50(1), 104114.
Perkmann, M., Tartari, V., McKelvey, M., Autio, E., Broström, A., D’Este, P., Fini, R., Geuna, A., Grimaldi, R., Hughes, A., Krabel, S., Kitson, M., Llerena, P., Lissoni, F., Salter, A., & Sobrero, M. (2013). Academic engagement and commercialisation: A review of the literature on university-industry relations. Research Policy, 42(2), 423-442.
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Intrinsic and extrinsic motivations: Classic definitions and new directions. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 54-67.
Sauermann, H., & Cohen, W. M. (2010). What makes them tick? Employee motives and firm innovation. Management Science, 56(12), 2134-2153.
Scott, W. R. (2014). Institutions and organizations: Ideas, interests, and identities (4th ed.). Thousand Oaks: Sage Publications.
Secundo, G., Mele, G., Del Vecchio, P., Elia, G., Margherita, A., & Ndou, V. (2020). Threat or opportunity? A case study of digital-enabled academic entrepreneurship. Technological Forecasting and Social Change, 160, 120311.
Sheeran, P. (2002). Intention-behaviour relations: A conceptual and empirical review. European Review of Social Psychology, 12(1), 1-36.
Siegel, D. S., Waldman, D., & Link, A. (2003). Assessing the impact of organizational practices on the relative productivity of university technology transfer offices: An exploratory study. Research Policy, 32(1), 27-48.
Wanous, J. P., Reichers, A. E., & Hudy, M. J. (1997). Overall job satisfaction: How good are single-item measures? Journal of Applied Psychology, 82(2), 247-252.
