การวิเคราะห์ผลการประเมินตนเองด้านความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการตามมาตรฐาน ESPReL: ห้องปฏิบัติการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ศูนย์เครื่องมือวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์
DOI:
https://doi.org/10.48048/tr2r.2026.59Keywords:
ความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการ, โครงการ ESPReL, แบบรายการสำรวจสภาพความปลอดภัยห้องปฏิบัติการ, ผลการประเมินตนเอง, ห้องปฏิบัติการวิทยาศาสตร์ทางทะเลAbstract
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์และเปรียบเทียบสถานภาพความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ศูนย์เครื่องมือวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ ตามมาตรฐานการยกระดับความปลอดภัยห้องปฏิบัติการวิจัยในประเทศไทย (ESPReL) ในช่วงปี พ.ศ. 2567 ถึง พ.ศ. 2569 โดยใช้ (ESPReL Checklist) เป็นเครื่องมือสำรวจรายการตรวจสอบ ครอบคลุม 7 องค์ประกอบหลัก เพื่อนำผลการวิจัยไปใช้เป็นแนวทางในการปิดช่องว่าง (Gap Analysis) และยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยอย่างยั่งยืน ผลการศึกษาพบว่า คะแนนเฉลี่ยรวมของสถานภาพความปลอดภัยมีพัฒนาการเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยในปี พ.ศ. 2567 มีคะแนนเฉลี่ยร้อยละ 91.3 และเพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 96.5 ในปี พ.ศ. 2569 (เพิ่มขึ้นร้อยละ 5.2) โดยองค์ประกอบที่ 1 ด้านการบริหารระบบจัดการความปลอดภัย และองค์ประกอบที่ 6 ด้านการให้ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับด้านความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการ สามารถรักษามาตรฐานระดับดีเยี่ยม (ร้อยละ 100.0) ได้อย่างสม่ำเสมอตลอดระยะเวลา 3 ปี สำหรับองค์ประกอบที่มีการพัฒนาแบบก้าวกระโดดที่สุดคือ องค์ประกอบที่ 3 ด้านระบบการจัดการของเสีย และองค์ประกอบที่ 4 ด้านลักษณะทางกายภาพของห้องปฏิบัติการ อุปกรณ์และเครื่องมือ ซึ่งมีคะแนนเพิ่มขึ้นร้อยละ 8.3 และ 3.5 ตามลำดับ อย่างไรก็ตาม ผลการวิเคราะห์ชี้ให้เห็นว่าองค์ประกอบที่ 5 ด้านระบบการป้องกันและแก้ไขภัยอันตราย หัวข้อการบริหารความเสี่ยง (องค์ประกอบที่ 5.1) แม้จะมีคะแนนเพิ่มขึ้นร้อยละ 86.0 แต่ยังคงเป็นประเด็นที่ควรให้ความสำคัญสูงสุดในการพัฒนาลำดับถัดไป สรุปผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่า ห้องปฏิบัติการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง มีระบบการจัดการความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการตามมาตรฐาน ESPReL ในระดับดีเยี่ยม
Downloads
References
กาญจณา ขันทกะพันธ์. (2568). การยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการเคมีวิเคราะห์ สาขาวิชาวิศวกรรมเคมี คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ตามมาตรฐาน ESPReL. วารสารวิชาการ ปขมท., 14(2), e2056.
กาญจนา สุรีย์พิศาล. (2564). การยกระดับความปลอดภัยห้องปฏิบัติการเคมี L–210 มหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตกาญจนบุรีตามมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการวิจัยในประเทศไทย. Mahidol R2R e-Journal, 8(1), 49-62.
กาญจุรีย์ ว่องไวรัตนกุล. (2565). การพัฒนาห้องปฏิบัติการเคมี 1 ตามมาตรฐานการยกระดับมาตรฐานความปลอดภัย ห้องปฏิบัติการวิจัยในประเทศไทย (ESPReL). วารสารวิชาการ ปขมท., 11(2), 110-123.
โครงการยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการวิจัยในประเทศไทย ESPReL. (2558). คู่มือการประเมินความปลอดภัยห้องปฏิบัติการ (ฉบับแก้ไขเพิ่มเติมครั้งที่ 2). กรุงเทพมหานคร: โครงการยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการวิจัยในประเทศไทย.
จินดาวัลย์ เพ็ชรสูงเนิน, สาริณี ลิพันธ์, สุราณี อโณทัยรุ่งรัตน์ และ โกวิทย์ ปิยะมังคลา. (2559). การชี้บ่งอันตรายห้องปฏิบัติการเคมี: กรณีศึกษาห้องปฏิบัติการเคมีอุตสาหกรรม. วารสารวิจัย มสด. สาขาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, 9(1), 21-34.
ฉัตรชัย วิริยะไกรกุล. (2558). การพัฒนาตัวอย่างห้องปฏิบัติการวิจัยปลอดภัยในประเทศไทย. วารสารวิชาการคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 64, 33-46.
ฉัตรชัย วิริยะไกรกุล, ขวัญนภัส สรโชติ และ จุฑามาศ ทรัพย์ประดิษฐ์. (2562). การจัดทำเกณฑ์การพิจารณาศักยภาพห้องปฏิบัติการวิจัยปลอดภัยในประเทศไทย. วารสารวิชาการสถาปัตยกรรมศาสตร์, 68, 35-54.
ชุมพล คงนคร. (2567). การพัฒนาความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการตามมาตรฐาน ESPReL: กรณีศึกษาห้องปฏิบัติการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ศูนย์เครื่องมือวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ (น. 787-797). ใน การประชุมวิชาการระดับชาติ กรุงเก่าวิจัย ครั้งที่ 7. พระนครศรีอยุธยา: มหาวิทยาลัยพระนครศรีอยุธยา.
ณัฐพงษ์ เอียดเต็ม, ชุติ อากาศะชาติ และ สิรภพ อบแพทย์. (2567). การวิเคราะห์ผลการประเมินตนเองตามมาตรฐานความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการภาควิชาเทคโนโลยีและการจัดการสิ่งแวดล้อม คณะสิ่งแวดล้อมมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. วารสารวิชาการ ปขมท., 13(3), 32-40.
นันทนัช เมืองโคตร และ อรอนงค์ คล้ายชนที. (2568). การวิเคราะห์ผลการประเมินตนเองด้านความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการจุลชีววิทยาคลินิก คณะสหเวชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. วารสารวิชาการ ปขมท., 14(2), e2022.
พรเพ็ญ ก๋ำนารายณ์. (2558). ผลการสำรวจชี้บ่งอันตรายและวิเคราะห์ความเสี่ยงในห้องปฏิบัติการทางวิทยาศาสตร์การแพทย์. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, 23(4), 667-681.
รัตนา ใจบุญ. (2565). การวิเคราะห์ผลการประเมินตนเองด้านความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการโภชนาการ คณะวิทยาศาสตร์การแพทย์ มหาวิทยาลัยพะเยา. วารสารวิชาการ ปขมท., 11(3), 24-31.
วรรณภา บุตรโคตร. (2563). แนวทางการพัฒนาระบบการบริหารจัดการของเสีย คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. วารสารวิชาการ ปขมท., 9(2), 91-101.
วาทิศ วารายานนท์. (2566ก). การวิเคราะห์ผลการประเมินตนเองตามมาตรฐานความปลอดภัยของ ห้องปฏิบัติการเคมีคลินิก คณะสหเวชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. วารสารวิชาการ ปขมท., 12(2), 134-143.
วาทิศ วารายานนท์. (2566ข). การประเมินสภาพความปลอดภัยและแนวปฏิบัติที่ดีสำหรับห้องปฏิบัติการทางการแพทย์ด้วย ESPReL Checklist และ BSL Checklist. Mahidol R2R e–Journal, 10(1), 1-15.
ศูนย์ความปลอดภัยอาชีวอนามัยและสิ่งแวดล้อม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. (2562). คู่มือการสำรวจสภาพความปลอดภัยห้องปฏิบัติการโดยใช้ ESPReL Checklist. สืบค้นจาก https://www.shecu.chula.ac.th/home/content.asp?Cnt=29
สุชาตา ชินะจิตร. (2555). บทสรุปผู้บริหารความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการ: พัฒนาได้อย่างไร ใช้จริยธรรมสร้าง ความตระหนักรู้สู่วัฒนธรรม. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
Wiriyakraikul, C., Sorachoti, K., Suppradid, J., Amatyakul, W, & Dhanakoses, K. (2022). Characteristics of laboratory safety problem in academic laboratory facilities in a Thai University. ACS Chemical Health & Safety, 29(2), 214-222.
