การนำคาเฟอีนจากปฏิบัติการเคมีอินทรีย์กลับมาใช้ใหม่ เพื่อพัฒนามาตรฐานการจัดการของเสีย ตามแนวทาง ESPReL
DOI:
https://doi.org/10.48048/tr2r.2026.34Keywords:
คาเฟอีน, สารสกัดหยาบ, เคมีอินทรีย์, ยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการวิจัยในประเทศไทย, เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนAbstract
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำสารสกัดหยาบที่เหลือทิ้งจากการเรียนการสอนปฏิบัติการเคมีอินทรีย์ เรื่องการสกัดคาเฟอีนจากใบชาแห้ง มาใช้เป็นสารทดแทนคาเฟอีนมาตรฐานสำหรับเรียนรายวิชาปฏิบัติการ โดยใช้วิธีระเหิดในการทำสารให้บริสุทธิ์ เนื่องจากเป็นวิธีที่เหมาะสมด้านประสิทธิภาพ ความปลอดภัย และต้นทุน คาเฟอีนที่ได้มีลักษณะเป็นของผลึกสีขาว ให้ร้อยละการได้กลับคืนเท่ากับ 69.0 มีค่า pH เท่ากับ 5 และมีจุดหลอมเหลว 237.5 องศาเซลเซียส การวิเคราะห์ด้วยเทคนิค TLC พบค่า Rf สอดคล้องกับสารมาตรฐานแสดงถึงระดับความบริสุทธิ์ การยืนยันโครงสร้างทางเคมีด้วย FTIR พบแถบการดูดกลืนที่ 1,695 และ 1,648 cm-1 อันเนื่องมาจากหมู่คาร์บอนิล C = O 1,598 cm-1 จากการสั่นของพันธะ C = N และ 1,358 cm-1 จากการสั่นของพันธะ C–N ของ N–CH3 ขณะที่สเปกตรัม ¹H NMR พบสัญญาณซิงเกิล 4 สัญญาณ ได้แก่ δ 3.41, 3.59 และ 4.00 ppm (3H, s, N–CH3) และ δ 7.51 ppm (1H, s, H-8) ซึ่งมีความสอดคล้องกับสารคาเฟอีนมาตรฐาน ข้อมูลดังกล่าวยืนยันความถูกต้องเชิงโครงสร้างและความเหมาะสมในการประยุกต์ใช้เพื่อการเรียนการสอนปฏิบัติการด้านการวิเคราะห์ และการแปลผลสเปกตรัม แนวทางนี้สามารถลดต้นทุนการใช้คาเฟอีนมาตรฐานได้ร้อยละ 100 ลดปริมาณของเสียจากสารเคมีหมดอายุ ลดภาระการจัดการของเสียอันตราย และลดความยุ่งยากในการนำเข้าสารเคมีควบคุม อีกทั้งยังช่วยเพิ่มคะแนนการประเมินมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการวิจัยในประเทศไทย (ESPReL) ด้านการจัดการของเสียร้อยละ 1.54 และสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDG 12) ด้านการผลิตและการบริโภคที่ยั่งยืน
Downloads
References
คณาจารย์ผู้ประสานรายวิชา สาขาเคมี สำนักวิชาวิทยาศาสตร์. (2553). คู่มือปฏิบัติการเคมีอินทรีย์. นครศรีธรรมราช: มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์.
โครงการยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการวิจัยในประเทศไทย. (2558). การประเมินคะแนนมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการวิจัยในประเทศไทย (ESPReL Checklist). สืบค้นจาก https://labsafety.nrct.go.th
โครงการยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการวิจัยในประเทศไทย. (2555). แนวปฏิบัติเพื่อความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการ. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ.
โครงการยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการวิจัยในประเทศไทย. (2558). คู่มือการประเมินความปลอดภัยห้องปฏิบัติการ (ฉบับแก้ไขเพิ่มเติมครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: โครงการยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการวิจัยในประเทศไทย.
ณัฏฐ์คณิน ศุภเมธานนท์, พิมพ์พา สร้อยสูงเนิน, สิรีรัตน์ ลิศนันท์, ณัชชา พันธมา, ปนัดดา เพชรล้วน, สุดารัตน์ สมบัติศรี, พิมภนิจภา กันทาดง, ชัยยศ จันทร์แก้ว และ อาทิตย์ อัศวสุขี. (2559). เคมีสีเขียว Green chemistry. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี, 18(3), 1-15.
น้ำทิพย์ ปาลี. (2563). ปัจจัยที่มีความความสัมพันธ์ต่อความเสี่ยงในการบริโภคคาเฟอีน (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). พะเยา: มหาวิทยาลัยพะเยา.
ประพันธ์ แจ่มศิริพรหม, พัทธนันท์ ศรีสิทธิ์ และ ธีรภัทร ฮอพานิชวัฒน์. (2563). การบริโภคเครื่องดื่มที่มีส่วนผสมของคาเฟอีนกับคุณภาพการนอนในนิสิตเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา พ.ศ.2563 (วิทยานิพนธ์ปริญญาบัณฑิต). ชลบุรี: มหาวิทยาลัยบูรพา.
พัชนี สุวรรณวิศลกิจ. (2542). กาแฟสกัดคาเฟอีน. วารสารเกษตรศาสตร์, 5(1), 1-10.
มานะ สิธุวงษานนท์. (2566). การศึกษากับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDG). วารสารมณีเชษฐาราม, 5(6), 528-544.
ศูนย์เครื่องมือวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2564). การจัดการความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการ. สืบค้นจาก https://cse.wu.ac.th/wp-content/uploads/2021/06/lab safety_user_manual_th_2564.pdf
สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. (2548). กองควบคุมวัตถุเสพติด. สืบค้นจาก https://narcotic.fda.moph.go.th/precursors-and-chemicals/%20caffeine-1
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2565). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2564 - 2567). กรุงเทพฯ สำนักงานสภาพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ.
สุธีรา ธรรมจง. (2562). การบริโภคเครื่องดื่มที่มีส่วนผสมของคาเฟอีนกับคุณภาพการนอนในนิสิตเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา พ.ศ.2563 (วิทยานิพนธ์ปริญญาบัณฑิต). ชลบุรี: มหาวิทยาลัยบูรพา.
ห้างหุ้นส่วนจำกัด เอ็มแอนด์พี อิมเป็กซ์. (2569). ราคาคาเฟอีน 100 กรัม ยี่ห้อ Loba. สืบค้นจาก https://www.mpimpex.co.th/product/caffeine-anhydrous-ar
Khanachang, S. (2024). Decision making Chea sheet. Brightside. Retrieved from https://brightsidepeople.com/12-เครื่องมือช่วยตัดสินใ
Okuom, M. O., Wilson, M. V., Jackson, A., & Holmes, A. E. (2013). Intermolecular interactions between Eosin Y and caffeine using 1H-NMR spectroscopy. Journal of Spectroscopy, 2013, 245376.
Paradkar, M. M., & Irudayaraj, J. (2002). Rapid determination of caffeine content in soft drinks using FTIR–ATR spectroscopy. Journal Food Chemistry, 78(2), 261-266.
Pradeep, S., Rameshaiah, G. N., & Ashoka H. (2015). Caffeine extraction and charaterization. International Journal of Current Research and Review, 7(9), 16-19.
Paston, S. V., Polyanichko, A. M., & Shulenina, O. V. (2017). 16.03.2017 Acknowledging publications. Journal of Structural Chemistry, 58(2), 399-405.
